nucВестник НЯЦ РКNNC RK Bulletin1729-75161729-7885Национальный ядерный центр Республики Казахстан10.52676/1729-7885-2024-4-108-112nuc-755Research ArticleСтатьиЦИТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ ПАРАМЕТРЫ ЧИЯ БЛЕСТЯЩЕГО (AСHNATHERUM SPLENDENS) ПРОИЗРАСТАЮЩЕГО НА ТЕРРИТОРИИ СИПCYTOGENETIC PARAMETERS OF THE CHEE GRASS (AСHNATHERUM SPLENDENS) GROWING AT THE STS AREAМинкеноваК. С.MinkenovaK. S.

начальник группы цитогенетических исследований, к.б.н.

Курчатов

Kurchatov

minkenova@nnc.kzПаницкийА. В.PanitskiyA. V.

Курчатов

Kurchatov

МамырбаеваА. Н.MamirbayevaA. N.

Курчатов

Kurchatov

Филиал «Институт радиационной безопасности и экологии» РГП НЯЦ РККазахстанBranch “Institute of Radiation Safety and Ecology” RSE NNC RKKazakhstan20243012202404108112Copyright © Минкенова К.С., Паницкий А.В., Мамырбаева А.Н., 20252025Минкенова К.С., Паницкий А.В., Мамырбаева А.Н.Minkenova K.S., Panitskiy A.V., Mamirbayeva A.N.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://journals.nnc.kz/jour/article/view/755

Для изучения возможного влияния радионуклида 3Н на цитогенетические показатели растений были проведены исследования растений, произрастающих в зоне разгрузки грунтовых вод с большим содержанием радионуклида 3Н. Исследованы цитогенетические показатели чия (Achnatherum splendens). Оценено влияние радионуклида 3Н на цитогенетическую структуру растений. В процессе исследований выявлено влияние радионуклида 3Н на цитогенетические эффекты чия (Achnatherum splendens) при исследуемых концентрациях в данном эксперименте.

To study the possible effect of 3Н on the cytogenetic parameters of plants, studies were conducted on plants growing in the ground water discharge zone with a high content of 3Н. Cytogenetic parameters of chee grass (Achnatherum splendens) have been studied. The effects of 3Н on the cytogenetic structure of plants were evaluated. In the course of research, the effect of 3Н on the cytogenetic effects of chee grass (Achnatherum splendens) at the studied concentrations in this experiment was revealed.

радионуклид 3Нхромосомные аберрациичий блестящийр. Шаганradionuclide 3Hchromosomal aberrationschee grassShagan riverReferencesАкчурин И.А. Семей ядролық полигоны. Құрылуы, қалыптасуы, қызметі / И.А. Акчурин. – М.: Голден-Би, 2007. – 225 б.Akchurin I.A. Semey yadrolyқ poligony. Құryluy, қalyptasuy, қyzmetі / I.A. Akchurin. – M.: Golden-Bi, 2007. – 225 b.КСРО ядролық сынақтары: полигондардың қазіргі радиоэкологиялық жағдайы / В.А. Логачев ред-ған. – М.: АТ. бас., 2002. – 639 б.KSRO yadrolyқ synaқtary: poligondardyң қazіrgі radioekologiyalyқ zhaғdayy / V.A. Logachev red-ғan. – Moscow: AT. bas., 2002. – 639 p.Э.Г. Батырбеков. Семей сынақ полигонын кешенді радиоэкологиялық зерттеу / Э.Г. Батырбеков, А.О. Айдарханов, В.А. Витюк [және басқ.]. – ҚР ҰЯО РМК, 2021. – 340 б.E.G. Batyrbekov. Semey synaқ poligonyn keshendі radioekologiyalyқ zertteu / E.G. Batyrbekov, A.O. Aydarkhanov, V.A. Vityuk [zhәne basқ.]. – ҚR ҰYaO RMK, 2021. – 340 p.Айдарханов А.О. Бұрынғы Семей сынақ полигонындағы Шаған өзенінің жайылмасының радиоактивті ластану сипаттамасы: биол.ғыл.канд. автореф. дис.: 03.01.01 / Айдарханов Асан Оралханович. – Обнинск, 2013.Aydarkhanov A.O. Bұrynғy Semey synaқ poligonyndaғy Shaғan өzenіnің zhayylmasynyң radioaktivtі lastanu sipattamasy: biol.ғyl.kand. avtoref. dis.: 03.01.01 / Aydarkhanov Asan Oralkhanovich. – Obninsk, 2013.Айдарханов А.О., Лукашенко С.Н., Субботин С.Б., Эдомин В.И., Генова С.В және басқ., Шаған өз. экожүйесінің жай-күйі және оны қалыптастырудың негізгі механизмі // Қазақстанның радиоэкологиясының өзекті мәселелері [Радиациялық қауіпсіздік және экология институтының 2007-2009 жылдардағы еңбектер жинағы] / А.О. Айдарханов, С.Н. Лукашенко, С.Б. Субботин [және басқ.] – Павлодар: Баспа үйі, 2010. – 2-шығ. – Б. 9–55.Aydarkhanov A.O., Lukashenko S.N., Subbotin S.B., Edomin V.I., Genova S.V zhәne basқ., Shaғan өz. ekozhүyesіnің zhay-kүyі zhәne ony қalyptastyrudyң negіzgі mekhanizmі // Қazaқstannyң radioekologiyasynyң өzektі mәselelerі [Radiatsiyalyқ қauіpsіzdіk zhәne ekologiya institutynyң 2007-2009 zhyldardaғy eңbekter zhinaғy] / A.O. Aydarkhanov, S.N. Lukashenko, S.B. Subbotin [zhәne basқ.] – Pavlodar: Baspa үyі, 2010. – 2- shyғ. – P. 9–55.Лукашенко С.Н., Ларионова Н.В., Зарембо В.П. Қазақстан Республикасының инновациялық патенті. № 29721. Үлгілерден су алу қондырғысы //Электронды бюллетень. Астана, 2015. – бюллетень № 4. [Электрондық ресурс] URL: http://kzpatents.com/4-ip29721-ustrojjstvo-dlyaizvlecheniya-vody-iz-obrazcov.html.Lukashenko S.N., Larionova N.V., Zarembo V.P. Қazaқstan Respublikasynyң innovatsiyalyқ patentі. No. 29721. Үlgіlerden su alu қondyrғysy // Elektrondy byulleten'. Astana, 2015. – byulleten' No. 4. [Elektrondyқ resurs] URL: http://kzpatents.com/4-ip29721-ustrojjstvodlya-izvlecheniya-vody-iz-obrazcov.html.Тритий. Судың сапасы – берілген шоғырлануға сәйкес келетін тритий белсенділігін анықтау – сцинтилляциялық есептеудің сұйық әдісі. Қазақстан Республикасында есептік тіркеу 2000.03.07 № 116/149: Халықаралық стандарт ISO 9698/1989.Tritiy. Sudyң sapasy – berіlgen shoғyrlanuғa sәykes keletіn tritiy belsendіlіgіn anyқtau – stsintillyatsiyalyқ esepteudің sұyyқ әdіsі. Қazaқstan Respublikasynda eseptіk tіrkeu 2000.03.07 No. 116/149: Khalyқaralyқ standart ISO 9698/1989.Моисеев А.А. Дозиметрия және радиациялық гигиена бойынша нұсқаулық / А.А. Моисеев, В.И. Иванов. – М: Энергоатомиздат, 1984. – 292 б.Moiseev A.A. Dozimetriya zhәne radiatsiyalyқ gigiena boyynsha nұsқaulyқ / A.A. Moiseev, V.I. Ivanov. – Moscow: Energoatomizdat, 1984. – 292 p.Паушева З.В. Өсімдік цитологиясы бойынша семинар / З.В. Паушева. – М.: Колос, 1980. – 225 б.Pausheva Z.V. Өsіmdіk tsitologiyasy boyynsha seminar / Z.V. Pausheva. – Moscow: Kolos, 1980. – 225 p.Geras’kin S., Evseeva T., Oudalova A. Plants as a tool for the environmental health assessment. Encyclopedia of Environmental Health. Second edition. – Elsevier, 2019. – Vol. 5. – P. 239–248.Geras’kin S., Evseeva T., Oudalova A. Plants as a tool for the environmental health assessment. Encyclopedia of Environmental Health. Second edition. – Elsevier, 2019. – Vol. 5. – P. 239–248.Streffer, C. Low dose exposures in the environment. Doseeffect relations and risk evaluation/ C. Streffer, H. Bolt, D. Follesdal [et al.]. – Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag, 2004. – 471 p. – ISBN 978-3-662-08422-9.Streffer, C. Low dose exposures in the environment. Doseeffect relations and risk evaluation/ C. Streffer, H. Bolt, D. Follesdal [et al.]. – Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag, 2004. – 471 p. – ISBN 978-3-662-08422-9.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.