СОРБЕНТТЕРМЕН ҚАТЫРЫЛҒАН БН-350 РЕАКТОРЫНЫҢ СРҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН БОЛЖАМДЫ БАҒАЛАУ

БН-350 реакторлық қондырғысының сақтау орнының сыйымдылықтарындағы радиоактивті қалдықтардың (РАҚ) белсенділік деңгейін бағалау сақтау қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ олармен жұмыс істеу үшін технологияларды таңдау үшін қажет. Бұл радиоактивті материалдарды дұрыс жіктеуді, қауіпсіз сақтауды және кейіннен жоюды қамтамасыз ететін радиациялық қауіпсіздік жүйесінің негізгі элементтерінің бірі.  Зерттеу  аясында 2025, 2050 және 2075 жылдарға арналған γ-сәулелену бойынша сорбенттермен қатырылған сұйық радиоактивті қалдықтардың (СРҚ) меншікті белсенділігін бағалау орындалды; сол кезеңдердегі негізгі және ұзақ өмір сүретін радионуклидтердің концентрациясы анықталды; РАҚ-тағы бөлінетін заттардың үлес салмағы есептелді. Зерттеу нысаны – перлит, агровермикулит және «суперабсорбент» сияқты сорбенттермен қатырылған СРҚ болады. Нәтижелер РАҚ-пен одан әрі жұмыс істеу кезінде сорбентті таңдау үшін пайдаланылуы мүмкін.

1. Mukhamedov N., Baklanov V., Moldagulov M., Toleubekov K., Surayev A., Yagudin A., Kanatnikov S. The BN350 Reactor Decommissioning: Quantitative Analysis and Prospects for Solid Radioactive Waste Management. Energies. 2025. Vol. 18, No. 17, 4651. https://doi.org/10.3390/en18174651.

2. Samarkhanov K., Baklanov V., Koyanbayev Y., Baklanova Y., Bukina O., Popov Y., Sabitova R. Radiological characterization and dosimetric assessment of liquid radioactive waste from the BN-350 reactor. In Proceedings of the XXV International Symposium on Solid State Dosimetry (ISSSD 2025), Belo Horizonte, Brazil, 22–26 September 2025; Book of Proceedings, Volume 4, pp. 72–80.

3. Fuks L., Herdzik-Koniecko I. Vermiculite as a potential component of the engineered barriers in lowand mediumlevel radioactive waste repositories // Applied Clay Science. – 2018. – Vol. 161. – P. 139–150. – DOI: 10.1016/j.lay.2018.04.010.

4. Xie S., Huang L., Su C., Yan J., Chen Z., Li M., Du M., Zhang H. Application of clay minerals as adsorbents for removing heavy metals from the environment // Green and Smart Mining Engineering. – 2024. – Vol. 1, No. 3. – P. 249–261. – DOI: 10.1016/j.gsme.2024.07.002.

5. Hyatt N.C., Ojovan M.I. Special Issue: Materials for Nuclear Waste Immobilization // Materials (Basel). – 2019. – Vol. 12, No. 21. – Art. 3611. – DOI: 10.3390/ma12213611.

6. Zohuriaan-Mehr M.J., Kabiri K. Superabsorbent polymer materials: A review // Iranian Polymer Journal. – 2008. – Vol. 17, No. 6. – P. 451–477.

7. Yang Y., Liang Z., Zhang R., Zhou S., Yang H., Chen Y., Zhang J., Yin H., Yu D. Research advances in superabsorbent polymers // Polymers. – 2024. – Vol. 16. – Art. 501. – DOI: 10.3390/polym16040501.

8. Milyutin V.V., Nekrasova N.A., Kaptakov V.O. Modern sorption materials for cesium and strontium radionuclide extraction from liquid radioactive waste // Radioactive Waste. – 2020. – No. 4 (13). – P. 80–89. – DOI: 10.25283/2587-9707-2020-4-80-89.

9. Ноқанова Ә.Д., Букина О.С., Бакланова Ю.Ю., Коянбаев Е.Т., Бакланов В.В. Определение сорбционных характеристик для перевода ЖРО в нетекучее состояние // Вестник НЯЦ РК. – 2026. – № 1. – С. 36–42.

10. Briesmeister J.F. MCNP – A General Monte Carlo Code for Neutron and Photon Transport. – Los Alamos, 1997. – LA-7396-M.

11. Chadwick M.B. et al. ENDF/B-VI nuclear data for science and technology: cross sections, covariances, fission product yields and decay data // Nuclear Data Sheets. – 2006. – Vol. 107, No. 12. – P. 2931–3060..

12. Гигиенические нормативы. Санитарно-эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности: утв. приказом Министра национальной экономики Республики Казахстан № 155 от 27.02.2015.

13. Радиационные характеристики продуктов деления: справочник / Н.Г. Гусев и др. – М.: Атомиздат, 1974. – 224 с.