ТАЗА ЖӘНЕ ФТОРҚҰРАМДЫ БИОГИДРОКСИАПАТИТТІҢ ЛЮМИНЕСЦЕНТТІК СИПАТТАМАЛАРЫН ЗЕРТТЕУ

Бұл жұмыста таза және фторқұрамды гидроксиапатитке (HAp және HAp–F) салыстырмалы зерттеу жүргізіліп, фторид иондарының материалдың құрылымдық және оптикалық қасиеттеріне әсері қарастырылды. Үлгілер жылдам пиролиз әдісімен алынып, рентгендік дифракция (XRD), Фурье түрлендірулі инфрақызыл спектроскопия (FTIR) және люминесценттік спектроскопия әдістерімен зерттелді. Рентгендік талдау нәтижелері екі материалдың да P6₃/m кеңістіктік тобына жататын гексагоналды апатиттік құрылымда кристалданатынын көрсетті. FTIR және XRD деректері F⁻ иондарының ішінара енгізілуімен және фосфат топтарының жергілікті ортасының өзгеруімен байланысты құрылымдық өзгерістерді көрсетеді. Спектрлік және люминесценттік өлшеулер фтордың болуы материалдың люминесценттік қасиеттеріне, соның ішінде спектрдің көрінетін аймағындағы өзгерістерге және энергия тасымалдау үдерістерінің ықтимал түрленуіне әсер ететінін көрсетті. Жалпы алғанда, алынған нәтижелер фтордың енгізілуі гидроксиапатиттің құрылымдық және оптикалық қасиеттеріне әсер ететінін және апатит негізіндегі материалдарды биомедициналық және люминесценттік қолдану үшін одан әрі зерттеуге негіз бола алатынын көрсетеді.

1. Abbasi, M., Rashnavadi, M., Gholami, M., & Molaei, S. (2025). Antibacterial property of hydroxyapatite extracted from biological sources and doped with Cu2+ and Ag+ by Sol-gels method. Scientific Reports, 15(1), 12101.

2. Abdulhussein, H. J., Mohsin, M. H., Jabir, M. S., Sulaiman, G. M., Mohammed, H. A., Ismail, R. A., ... & Badher, N. S. (2025). Eco-friendly synthesis of eggshell-derived nano-hydroxyapatite: physicochemical characterization, hemocompatibility, and bone regeneration potential. Scientific Reports, 15(1), 32832.

3. Noori, A., Hoseinpour, M., Kolivand, S., Lotfibakhshaiesh, N., Ebrahimi‐Barough, S., Ai, J., & Azami, M. (2024). Exploring the various effects of Cu doping in hydroxyapatite nanoparticle. Scientific reports, 14(1), 3421.

4. Safari-Gezaz, M., Parhizkar, M., & Asghari, E. (2025). Effect of cobalt ions doping on morphology and electrochemical properties of hydroxyapatite coatings for biomedical applications. Scientific Reports, 15(1), 149.

5. Kubiak-Mihkelsoo, Z., Kostrzębska, A., Błaszczyszyn, A., Pitułaj, A., Dominiak, M., Gedrange, T., ... & Hadzik, J. (2025). Ionic doping of hydroxyapatite for bone regeneration: Advances in structure and properties over two decades—a narrative review. Applied Sciences, 15(3), 1108.

6. Arcos, D., & Vallet-Regí, M. (2020). Substituted hydroxyapatite coatings of bone implants. Journal of Materials Chemistry B, 8(9), 1781-1800.

7. Huang, L. H., Sun, X. Y., & Ouyang, J. M. (2019). Shape-dependent toxicity and mineralization of hydroxyapatite nanoparticles in A7R5 aortic smooth muscle cells. Scientific reports, 9(1), 18979.

8. Dudek, J., Faidt, T., Fecher-Trost, C., Thangamurugan, S., Bayenat, P., Trautmann, S., ... & Hannig, M. (2025). Synthetic hydroxyapatite: a perfect substitute for dental enamel in biofilm formation studies. Scientific Reports.

9. Rabiei, M., Palevicius, A., Monshi, A., Nasiri, S., Vilkauskas, A., & Janusas, G. (2020). Comparing methods for calculating nano crystal size of natural hydroxyapatite using X-ray diffraction. Nanomaterials, 10(9), 1627.

10. Xiong, X., Li, A., Zhang, Z., Wang, Z., Chen, H., & Guo, L. (2025). In vitro study on the bacteriostatic effect of Amoxicillin-loaded Nano-hydroxyapatite and its capability in occluding dentinal tubules. Scientific Reports, 15(1), 41211.

11. Yan, X., Ebrahimi, A., Mohammadi, R., Tehrani, M. M., Chaboki, P., Mustafa, M., ... & Yousefi, M. (2025). Investigation of bioactivity, biocompatibility, and antibacterial properties of a hydroxyapatite-enhanced nanocomposite for dental applications. Scientific Reports, 15(1), 28557.

12. Eldeeb, G. M., Yousef, M. I., Helmy, Y. M., Aboudeya, H. M., Mahmoud, S. A., & Kamel, M. A. (2024). The protective effects of chitosan and curcumin nanoparticles against the hydroxyapatite nanoparticles-induced neurotoxicity in rats. Scientific Reports, 14(1), 21009.

13. Mo, X., Zhang, D., Liu, K., Zhao, X., Li, X., & Wang, W. (2023). Nano-hydroxyapatite composite scaffolds loaded with bioactive factors and drugs for bone tissue engineering. International journal of molecular sciences, 24(2), 1291.

14. Calabrese, G., Genovese, D., Morganti, D., Rizzo, M. G., Sciuto, E. L., Nicotra, G., ... & Conoci, S. (2025). Core-shell silica and fluorogenic hyaluronan nanomaterials in magnesium hydroxyapatite scaffolds for bone regeneration. Scientific Reports, 15(1), 39589.

15. Li, X., Zhu, J., Man, Z., Ao, Y., & Chen, H. (2014). Investigation on the structure and upconversion fluorescence of Yb3+/Ho3+ co-doped fluorapatite crystals for potential biomedical applications. Scientific Reports, 4(1), 4446.

16. Unnikrishnan, G., Joy, A., Megha, M., Kolanthai, E., & Senthilkumar, M. (2023). Exploration of inorganic nanoparticles for revolutionary drug delivery applications: a critical review. Discover Nano, 18(1), 157.

17. Ielo, I., Calabrese, G., De Luca, G., & Conoci, S. (2022). Recent advances in hydroxyapatite-based biocomposites for bone tissue regeneration in orthopedics. International journal of molecular sciences, 23(17), 9721.

18. Shuai, C., Yang, W., Feng, P., Peng, S., & Pan, H. (2021). Accelerated degradation of HAP/PLLA bone scaffold by PGA blending facilitates bioactivity and osteoconductivity. Bioactive Materials, 6(2), 490-502.

19. Li, Y., Yang, L., Hou, Y., Zhang, Z., Chen, M., Wang, M., ... & Lu, X. (2022). Polydopamine-mediated graphene oxide and nanohydroxyapatite-incorporated conductive scaffold with an immunomodulatory ability accelerates periodontal bone regeneration in diabetes. Bioactive materials, 18, 213-227.

20. Shi, H., Zhou, Z., Li, W., Fan, Y., Li, Z., & Wei, J. (2021). Hydroxyapatite based materials for bone tissue engineering: A brief and comprehensive introduction. Crystals, 11(2), 149.