ДЦ-60 ҮДЕТКІШІНДЕ ТӨМЕН ЭНЕРГИЯЛЫ Kr, Xe, He ИОНДАРЫМЕН СӘУЛЕЛЕНДІРУ РЕЖИМДЕРІНІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ

Мақалада материалдардағы радиациялық зақымдануларды модельдеуге арналған ДЦ-60 үдеткіш кешенінде төмен энергиялы Kr, Xe және He ион шоқтарын қалыптастыру режимдерін оңтайландыру нәтижелері ұсынылған. DECRIS-3 электрондық-циклотрондық резонанстық (ЭЦР) көп зарядты иондар көзі DECRIS-3M жаңартылған нұсқасына ауыстырылып, модернизацияланды. Сонымен қатар ЭЦР көзінің, ион шоғын инжекциялау, тасымалдау және сканерлеу жүйелерінің жұмыс параметрлері оңтайландырылды. Жұмысшы ион шоқтарының зарядтық күйлері мен қарқындылығы зерттеліп, оларды қалыптастырудың оңтайлы режимдері анықталды және нысана беті бойынша шоқ тогы тығыздығының біркелкі таралуы қамтамасыз етілді. Зерттеу нәтижесінде нысанадағы орташа шоқ тогы He2+ иондары үшін 45-тен 77 мкА-ға, Kr15+ иондары үшін 13-тен 26 мкА-ға, ал Xe23+ иондары үшін 6-дан 14 мкА-ға дейін артқаны анықталды, бұл сәйкесінше 1.7, 2.0 және 2.3 есе өсімге сәйкес келеді. Алынған нәтижелер қажетті флюенске жету уақытын қысқартуға және материалдардағы радиациялық зақымдануларды модельдеу бойынша эксперименттердің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

1. Was G.S. Challenges to the use of ion irradiation for emulating reactor irradiation. Journal of Materials Research. 2015; 30(9):1158–1182. https://doi.org/10.1557/jmr.2015.73

2. Taller S., Van Coevering G., Wirth B.D., Was G.S. Predicting structural material degradation in advanced nuclear reactors with ion irradiation. Scientific Reports. 2021; 11:2949. https://doi.org/10.1038/s41598-021-82512-w

3. Темир А.М., Иванов И.А., Колобердин М.В., Сапар А.Д., Мустафин Д.А., Унгарбаев Е.О., Бихерт Е.В., Аманжулов Б.С., Сейтбаев А.С., Сембаев С.С., Тлеубай И.К. Оптимизация параметров ускорителя ДЦ-60 для облучения ПЭТФ-плёнок тяжелыми ионами Kr. Вестник НЯЦ РК. 2025; (2):165–173.

4. Gikal B., Dmitriev S., Apel P., Bogomolov S., Borisov O., Buzmakov V., Gulbekyan G., Ivanenko I., Ivanov O., Itkis M., Kazarinov N., Kalagin I., Kolesov I., Papash A., Paschenko S., Tikhomirov A., Khabarov M. DC-60 heavy ion cyclotron complex: The first beams and project parameters. Instruments and Experimental Techniques. 2008; 51(5):642–644. https://doi.org/10.1134/S1547477108070248

5. Иванов И., Курахмедов А., Самбаев Е., Здоровец М., Логинов В., Богомолов С., Бондарченко А., Колобердин М., Сапар А., Унгарбаев Е., Темір А., Мустафин Д., Абдугалимов, Г. Modernization of ECR-source DECRIS-3. Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Physics. Astronomy Series. 2022; 134(1):29–36.

6. Иванов И.А., Колобердин М.В., Курахмедов А.Е., Сапар А.Д., Мустафин Д.А., Темiр А.М., Унгарбаев Е.О., Бихерт Е.В., Аманжулов Б.С., Сейтбаев А.С., Сембаев С.С., Тлеубай И.К., Здоровец М.В. ПОЛУЧЕНИЕ Kr15+ с энергией 1.75 МэВ/нуклон на ускорителе тяжёлых ионов. Журнал ядерного общества Казахстана. 2024 ;( 1(64)):78–90.