ССР-Қ РЕАКТОРЫНДА ҚЫСҚА ӨМІР СҮРЕТІН РАДИОНУКЛИДТЕР БОЙЫНША НЕЙТРОНДЫ БЕЛСЕНДІРУ ТАЛДАУЫ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҚАЙТАЛАНҒЫШТЫҚ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАІШІЛІК ДӘЛДІК МЕТРОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ

Қазіргі уақытта қысқа мерзімді радионуклидтер бойынша нейтронды белсендіру талдауы (НБТ) әдісі үшін жаңа сертификатталған аналитикалық әдістеме (CAӘ) әзірлену үстінде. Сынамаларды белсендіру ядролық физика институтындағы (Алматы қ.) ССР-Қ ядролық зерттеу реакторының арнайы көлденең арнасына біріктірілген пневматикалық көлік жүйесінің (кіріктірілген мамандандырылған спектрометриялық кешені бар) көмегімен жүзеге асырылады. Эксперименттік деректерді жинау шарттары және метрологиялық көрсеткіштерді есептеу алгоритмдері қолданыстағы нормативтік базаның және Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің талаптарына сәйкес айқындалды. Al, Cl, cu, Dy, In, Mn, Ti, v элементтерінің кең ауқымы үшін САӘ қайталану көрсеткіштері мен зертханаішілік дәлдік есептеулері орындалды.

Алынған нәтижелер аттестаттауға дайындауға және осы САӘ ҚР өлшем құралдарының мемлекеттік тізіліміне енгізуге арналған. Қазіргі уақытта ҚР-да да, посткеңестік кеңістікте де баламасы жоқ әдістеме қатты ұнтақ сынамаларын зерттеу үшін нақты бірегей эксперименттік жабдықта пайдалануға арналған.

1. Reactor Database (RRDB). // IAEA. – https://nucleus.iaea.org/RRDB/RR/ReactorSearch.aspx

2. Use of Research Reactors for Neutron Activation Analysis // IAEA-TECDOC-1215. - 2001. – 98 p.

3. Bode P (2017) Neutron activation analysis (NAA) https://doi.org/10.1007/978-3-319-33163-8_10. In: Kardjilov N, Festa G (eds) Neutron methods for archaeology and cultural heritage. Springer, Cham

4. O. S. Philippova, A. B. Grebenshchikova, A. Yu. Dmitriev & S. G. Lennik Systematic study of wall painting of the twelfth century from the Christ’s Transfiguration Cathedral of the Mirozhsky Monastery in Pskov (Russia) by complementary physico-chemical methods // Heritage Science – 2023. – V.11, No: 117 https://doi.org/10.1186/s40494-023-00955-y

5. I. Silachyov. Interrelation of EDXRF and comparator INAA to analyze REE mineral resources // Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry – 2024 Volume 333, Issue 4. https://doi.org/10.1007/s10967-024-09473-y.

6. Wael Badawy, Igor Silachyov, Andrey Dmitriev, Svetlana Lennik, Gehad Saleh, Mohamed Mitwalli, Ali El-Farrash, Mohammed Sallah. Elemental distribution patterns in rock samples from Egypt using neutron activation and complementary X-ray fluorescence analyses // Applied Radiation and Isotopes – 2023. 202. 111063 https://doi.org/10.1016/j.apradiso.2023.111063

7. A.K. Bekbayev, K.M. Nazarov, A.A. Shaimerdenov, S.G. Lennik, B. Mukhametuly, M.R. Kenessarin, R. Nurullin, Sh.Kh. Gizatulin, P.P. Silnyagin, B.M. Nurgozhayev, I.Yu. Silachyov. Experimental facilities of the WWR-K Reactor // Advances in Nuclear Science and Applications. - Volume 1, No. 1 (2025), P. 50-63 https://doi.org/10.63907/ansa.v1i1.22

8. S. S.Ismail. A New Automated Sample Transfer System for Instrumental Neutron Activation Analysis. Journal of Automated Methods and Management in Chemistry. -2010.- Vol. 2010.- P.8 https://doi.org/10.1155/2010/389374

9. C.Г. Ленник, К.А. Бедельбекова, Е.К. Соколенко, Т.В. Суздальцева. Использование полиэтиленовых расходных материалов при проведении нейтронно-активационного анализа по короткоживущим радионуклидам // Chemical Bulletin of Kazakh National University/ Analytical chemistry. - 2023.- Vol. 108.- No.1.-P.4-11. https://doi.org/10.15328/cb1318

10. А.Ю. Дмитриев, С.С. Павлов. Автоматизация количественного определения содержания элементов в образцах методом нейтронного активационного анализа на реакторе ИБР 2 в ЛНФ ОИЯИ. Письма в ЭЧАЯ. 2013. Т 10, №1(178). С. 58-64.

11. РМГ 61-2010 Государственная система обеспечения единства измерений. Показатели точности, правильности, прецизионности методик количественного химического анализа. Методы оценки.

12. СТ РК 2.18-2019 РМГ 43-2001. Государственная система обеспечения единства измерений Республики Казахстан. Методики выполнения измерений. Порядок разработки, метрологической аттестации, регистрации и применения.

13. ГОСТ 8.010-2013 Государственная система обеспечения единства измерений. Методики выполнения измерений. Основные положения.

14. РМГ 76-2014 Государственная система обеспечения единства измерений. Внутренний контроль качества результатов количественного химического анализа.

15. EURACHEM, “Selection, Use and Interpretation of Proficiency Testing (PT) Schemes,” Third Edition, 2021

16. ОСТ 41-08-212-04 Управление качеством аналитических работ. Нормы погрешности при определении химического состава минерального сырья и классификация методик лабораторного анализа по точности результатов