БН-350 РЕАКТОРЫНЫҢ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ЯДРОЛЫҚ ОТЫНЫН ТЕРЕҢ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ТҮЗІЛІМДЕРДЕ КӨМУ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ

Мақалада БН-350 реакторының пайдаланылған ядролық (ОЯТ) отынын көму мүмкіндігі бойынша тұжырымдамалық жобалық шешімдер қарастырылады. Шахталық көму пункттері мен қатты жыныстардағы терең ұңғымаларды қоса алғанда, ояту-без қайта өңдеусіз түпкілікті көму технологияларына талдау жасалды. Жерасты зертханасының тұжырымдамалық жобалық шешімдері, жерасты кешендерінің конструктивтік ерекшеліктері, ұңғыма жұмыстарын ұйымдастыру, инженерлік инфрақұрылым және ОЯТ бар контейнерлермен жұмыс істеудің Көліктік технологиялық схемалары қаралды. Жер үсті және жерасты құрылыстарының негізгі сипаттамалары, тау-кен жұмыстарының көлемі, шахта оқпандары мен технологиялық алаңдардың параметрлері ұсынылған. Инженерлік және геологиялық кедергілердің көп деңгейлі жүйесін қолдану ұзақ мерзімді радиациялық қауіпсіздікті және радионуклидтердің биосфераға көшу қаупін азайтуды қамтамасыз ететіні көрсетілген.

1. International Atomic Energy Agency. Disposal of Radioactive Waste. IAEA Safety Standards Series No. SSR-5. Vienna: IAEA, 2011. 62 p.

2. International Atomic Energy Agency. Geological Disposal Facilities for Radioactive Waste. IAEA Safety Standards Series No. SSG-14. Vienna: IAEA, 2011. 104 p.

3. Birkholzer J.T., Houseworth J.E., Tsang C.-F. Geologic disposal of high-level radioactive waste: status, key issues, and trends // Annual Review of Environment and Resources. 2012. Vol. 37. P. 79–106. DOI: 10.1146/annurevenviron-090611-143314.

4. Ahn J., Apted M.J. Geological Repository Systems for Safe Disposal of Spent Nuclear Fuels and Radioactive Waste. 2nd ed. Cambridge: Woodhead Publishing, 2017. 778 p. DOI: 10.1016/B978-0-08-100642-9.00001-3.

5. Gibb F.G., Beswick J., Travis K. Borehole disposal of spent fuel and other high-level wastes: the case for deep, vertical, fully cased holes in saturated “hard” rock // Frontiers in Nuclear Engineering. 2024. Vol. 3. Article 1470443. DOI: 10.3389/fnuen.2024.1470443.

6. Закон Республики Казахстан «Об использовании атомной энергии» от 12 января 2016 года № 442-V ЗРК (с изменениями и дополнениями).

7. Об утверждении Правил выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения: постановление Правительства Республики Казахстан от 24 мая 2016 года № 301.

8. International Atomic Energy Agency. The Safety Case and Safety Assessment for the Disposal of Radioactive Waste. IAEA Safety Standards Series No. SSG-23. Vienna: IAEA, 2012. 120 p.

9. Norris S. Multiple roles of clays in radioactive waste confinement – introduction // Geological Society, London, Special Publications. 2019. Vol. 482. DOI: 10.1144/SP4822019-4.

10. Lee J., Choi H., Lee C., Ji S., Cho D. Analyses on the thickness of the bentonite buffer in deep geological disposal for spent nuclear fuels //journal of Nuclear Fuel Cycle and Waste Technology. 2024. Vol. 22, No. 4. P. 491–501. DOI: 10.7733/jnfcwt.2024.039.

11. Han J., et al. Re-evaluation of the bentonite buffer dimension in a geological repository for spent nuclear fuel under the KURT conditions // Progress in Nuclear Energy. 2022. Vol. 145. Article 104138. DOI: 10.1016/j.pnucene.2022.104138.

12. Wang J., Chen L., Su R., Zhao X. The Beishan underground research laboratory for geological disposal of high-level radioactive waste in China: planning, site selection, site characterization and in situ tests //journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering. 2018. Vol. 10, No. 3. P. 411–435. DOI: 10.1016/j.jrmge.2018.03.002.

13. Koyanbayev Ye.T., Skakov M.K., Ganovichev D.A., Martynenko Ye.A., Sitnikov A.A. Simulation of the Thermal Conditions of Cask with Fuel Assemblies of BN-350 Reactor for Dry Storage // Science and Technology of Nuclear Installations. 2019. Article 3045897. 5 p. DOI: 10.1155/2019/3045897.