ШҮЛБІ ГЭСІ ОРНАЛАСУ АУМАҒЫНЫҢ СЕЙСМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ

Шүлбі су электр станциясы (ГЭС) жоғары инженерлік жауапкершілікке ие нысан. Сондықтан оның аумағындағы жергілікті сейсмикалық қауіптілікті нақты бағалап, бақылау қажет. Бұл жұмыста SB1–SB5 бес уақытша бес сейсмикалық станциялардын деректері негізінде жүргізілген Шүлбі ГЭС-і аумағындағы аспаптық сейсмологиялық зерттеулердің нәтижелері ұсынылған. Микросейсмикалық шудың спектрлік сипаттамалары талданып, HVSR әдісі арқылы грунттың динамикалық әсері анықталды. Сонымен қатар алынған нәтижелер жер сілкіністері мен жарылыстар жазбалары бойынша есептелген амплитудалық қатынастармен салыстырылды.

Зерттеу нәтижелері зерттеу аумағының сейсмикалық тұрғыдан біртекті емес екенін көрсетті. Сейсмикалық тербелістердің жергілікті күшеюі ең айқын түрде SB1 сейсмикалық станцияда байқалды, мұнда MSK-64 шкаласы бойынша қарқындылықтың өсімі шамамен 0,7–0,9 балды құрайды. Ал қалған бақылау пункттерінде тербеліс қарқындылығының артуы анықталған жоқ. Анықталған айырмашылықтар грунттардың жергілікті қасиеттерімен және плотина айналасындағы Vs30 параметрінің төмен мәндерімен байланысты. HVSR әдісі мен сейсмикалық құбылыстардың толқындарын талдау нәтижелерінің өзара сәйкестігі негізінде бөгеттің техникалық күйін сейсмикалық әдістер арқылы тұрақты мониторингтеуді ұйымдастыру қажеттілігі жөнінде ұсыныстар берілді.

1. Карта сейсмического районирования СССР. Масштаб 1:5 000 000 / гл. ред. М. А. Садовский; Межведомственный совет по сейсмологии и сейсмостойкому строительству при Президиуме АН СССР, Институт физики Земли им. О. Ю. Шмидта. – 1978.

2. Карта общего сейсмического районирования Республики Казахстан и прилегающих районов Кыргызстана, Узбекистана, Туркменистана и Китая. Масштаб 1:2 500 000 / сост. А. К. Курскеев, А. В. Тимуш, А. Сыдыков, В. И. Шацилов; при участии А. Б. Садыковой, П. Н. Горбунова; Министерство образования и науки Республики Казахстан, Институт сейсмологии. – 2003.

3. СП РК 2.03-30-2017. Строительство в сейсмических зонах: с изменениями и дополнениями по состоянию на 21.10.2021.

4. Нурмагамбетов А., Садыков А., Тимуш А. В., Хайдаров М. С., Власова А. А., Михайлова Н. Н., Сабитов М. М., Умирзакова А., Гапич В. А. Зайсанское землетрясение 14 июня 1990 г. // Землетрясения в СССР в 1990 году. – М.: ГС РАН, 1996. – С. 54–60.

5. Арефьев С. С., Быкова В. В. Алтайское землетрясение 2003 г.: очаг и афтершоки // Тектонофизика и актуальные вопросы наук о Земле: тезисы докладов Всероссийской конференции. – М., 2008. – Т. 2. – С. 211–213.

6. Дягилев Р. А., Маловичко Д. А. Микросейсмическое районирование: учеб.-метод. пособие. – Пермь: Пермский государственный университет, 2007. – 90 с.

7. Влияние грунтов на интенсивность сейсмических колебаний / под ред. С. В. Медведева // Вопросы инженерной сейсмологии. – М.: Наука, 1973. – Вып. 15. – 206 с.

8. Peterson, J. Observation and Modeling of Seismic Background Noise. Open-File Report 93-322, Albuquerque, New Mexico, 199342 pp..

9. Nakamura Y. A method for dynamic characteristics estimation of subsurface using microtremor on the ground surface // Quarterly Report of Railway Technical Research Institute. – 1989. – Vol. 30, No. 1. – P. 25–33.

10. Molnar S., Cassidy J. F., Castellaro S., Cornou C., Crow H., Hunter J. A., Matsushima S., Sanchez-Sesma F. J., Yong A. Application of Microtremor Horizontal-to-Vertical Spectral Ratio (MHVSR) Analysis for Site Characterization: State of the Art // Surveys in Geophysics. – 2018. – Vol. 39. – P. 613–631.

11. Wathelet M. Geopsy Project [Electronic resource]. – URL: http://www.geopsy.org/ (accessed: 31.08.2026).

12. SESAME. Guidelines for the Implementation of the H/V Spectral Ratio Technique on Ambient Vibrations: Measurements, Processing and Interpretation. – SESAME European Research Project WP12, 2004. – 62 p.

13. Quinlan D. M., Harvey D. Datascope: A Relational Database System for Scientists // Eos, Transactions American Geophysical Union. – 1994. – Vol. 75. – P. 431–432.

14. Горяинов Н. Н., Ляховицкий Ф. М. Сейсмические методы в инженерной геологии. – М.: Недра, 1979. – 143 с.

15. Anderson J., Farrell W. E., Garcia K., Given J., Swanger H. Center for Seismic Studies Version 3 Database: Schema Reference Manual. – Arlington: Center for Seismic Studies, 1990. – Technical Report C90-01. – 64 p.