ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ РЕАКТОРЛАР ОТЫНЫН ПАЙДАЛАНУ ЖАҒДАЙЛАРЫН ИГР РЕАКТОРЫНЫҢ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНДА ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУ

Жұмыста ИГР реакторының орталық эксперименттік каналында орналастырылатын ВВЭР-1000, APR-1400 және HPR-1000 реакторларының отыны бар ID-M және WF сәулелендіру құрылғыларын есептік нейтрондықфизикалық модельдеу нәтижелері ұсынылған. MCNP бағдарламалық кешенін пайдалану арқылы уран-су қатынасының, твэлдердегі меншікті энергия бөлінуінің таралуының және отынның белсенді бөлігінің биіктігі бойынша орташа меншікті қуаттың есептеулері орындалды. Бір қабырғалы және екі қабырғалы сәулелендіру құрылғыларының конструкциялық ерекшеліктерінің отынның нейтрондық-физикалық сипаттамаларына әсеріне талдау жүргізілді. ID-M сәулелендіру құрылғысын қолдану WF құрылғысымен салыстырғанда орташа меншікті энергия бөліну деңгейінің шамамен 45%-ға төмендеуіне әкелетіні анықталды. Сәулелендіру құрылғыларының есептік сипаттамаларын ВВЭР-1000, APR-1400 және HPR-1000 реакторларының параметрлерімен салыстыру ИГР реакторында энергетикалық реакторлар отынын пайдалануға тән энергия бөліну деңгейлерін кайта жаңғырту мүмкіндігін көрсетті. Алынған нәтижелер келешектегі ядролық отынды реакторішілік сынақтарға дайындау, жылу режимдерін бағалау және эксперименттік зерттеулердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету кезінде пайдаланылуы мүмкін.

1. Компьютерная модель реактора ИГР для стационарных нейтронно-физических расчетов: а. с. No 2738 от 27.12.16 Республика Казахстан / А.Д. Вурим, В.М. Котов, Р.А. Иркимбеков, Л.К. Жагипарова, А.А. Байгожина.

2. MCNP User’s Manual Code Version 6.2. Los Alamos National Laboratory Tech. Rep. LA-UR-17-29981. Los Alamos, NM, USA. October 2017.

3. Жанболатов О.М., Иркимбеков Р.А., Мухамедов Н.Е. Расчет диаграммы мощности экспериментального устройства с конвертором нейтронов. Вестник НЯЦ РК. 2020;(4):82-87. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2020-4-82-87

4. Seken, D.M.; Surayev, A.S.; Irkimbekov, R.A.; Vityuk, G.A.; Mukhamedov, N.Y.; Zhanbolatov, O.M.; and Vityuk, V.A. (2025) «Development Of A Neutronic Model Of The Wwer-1000 Reactor Facility Core,» Eurasian Journal of Physics and Functional Materials: Vol. 9: No. 2, Article 6. DOI: https://doi.org/10.69912/2616-8537.1248

5. Секен, Д., Сураев, А., Иркимбеков, Р., Жанболатов, О., Витюк, Г., Мухамедов, Н., Витюк, В. (2025). Расчет выгорания топлива в реакторной установке ВВЭР-1000. Recent Contributions to Physics, 94(3), 32–42. https://doi.org/10.26577/RCPh20259434

6. Какимова Г.Г., Иркимбеков Р.А., Сураев А.С. Разработка и верификация нейтронно-физической модели реактора APR-1400. Вестник НЯЦ РК. 2025;(4):5-11. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2025-4-5-11

7. UK HPR1000 GDA. Pre-Construction Safety Report. Chapter 5: Reactor Core. HPRGDA-PCSR-0005. Rev. 001. June 2020. RWM Reference LL/35516003. URL: UK HPR1000 Reactor Core Report (дата обращения: 05.05.2026).

8. 8 ENDF/B-VII.0: next generation evaluated nuclear data library for nuclear science and technology. Nuclear Data Sheets (2006).