РАДИОНУКЛИДТІК ТЕРАПИЯ ЖӘНЕ ДИАГНОСТИКА ЖАҒДАЙЫНДА ¹³¹I-МЕН ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ПЕРСОНАЛДЫҢ ЖЕКЕ ДОЗИМЕТРИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ: РЕТТЕУШІ ШЕКТЕУЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ КӘСІБИ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТӨМЕНДЕТУ

Бұл жұмыста радионуклидтік терапия және диагностика жағдайында радиоактивті йод-131 (¹³¹I)-мен жұмыс істейтін А санатындағы персоналдың (n = 20) жеке дозалық жүктемелерінің қалыптасу ерекшеліктері зерттелді. Зерттеудің мақсаты – Абай облысының Ядролық медицина және онкология орталығының нақты клиникалық тәжірибесінде сыртқы және ішкі сәулеленуді талдау кезінде жеке дозиметриялық бақылаудың ақпараттық құндылығын бағалау. Жеке дозиметриялық бақылау деректері мен адам сәулеленуін спектрометриялық өлшеу нәтижелеріне негізделген ретроспективтік талдау арқылы персоналдың қалқанша безіндегі ¹³¹I белсенділігінің өзгергіштігі және оның жылдық тиімді дозаның қалыптасуына қосатын үлесі зерделенді. Радиациялық қауіпсіздік регламенттері сақталған жағдайда кәсіби дозалық жүктемелер белгіленген нормативтік шектерден едәуір төмен деңгейде қалатыны көрсетілді. Сонымен қатар ішкі сәулелену көрсеткіштеріндегі айырмашылықтар кәсіби қызмет жағдайларына қарағанда, қалқанша без функциясының жеке клиникалық-физиологиялық ерекшеліктерімен тығызырақ байланысты екені анықталды. Алынған нәтижелер жеке дозиметриялық бақылауды тек реттеуші құрал ретінде ғана емес, сонымен қатар дозалық жүктемелердің қалыптасу механизмдерін тереңірек түсіндіруге және ALARA қағидаты аясында радиациялық қорғаныс жүйесін одан әрі оңтайландыру бағыттарын негіздеуге мүмкіндік беретін аналитикалық құрал ретінде қарастыруға болатынын көрсетеді.

1. Rais J., Gambhir S., Dixit M. The role of 131I in the treatment and management of thyroid cancer // Current Radiopharmaceuticals – 2026 – 19 (1) – art. no. 100009. doi: 10.1016/j.craph.2025.100009

2. F. Eilsberger, A. Pfestroff // Theranostics in thyroid cancer PET Clin. – 2021. 16 (3) pp. 375-382. doi: 10.1016/j.cpet.2021.03.007

3. Fakih TM, Novitasari D, Syaifudin M, Meiyanto E, Astirin OP, Mohd Gazzali A, Muchtaridi M. Role of Radioiodine in Cancer Therapy: A Review of the Design and Challenges in Selecting Radioligands from Natural Sources. // Drug Des Devel Ther. – 2025 – 19 – PP. 8009-8039. doi: 10.2147/DDDT.S524612.

4. Liu G, Li Y, Zhang H, Zhang X, Liu YY, Wu XQ, Niu LM, Zhang R. Thyroid dose assessments due to inhalation of 131I for nuclear medicine workers. // Front Public Health. – 2022. 10:1027782. doi: 10.3389/fpubh.2022.1027782.

5. The 2007 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection. ICRP publication 103 // Ann ICRP. – 2007. 37(2-4) 1-332. doi: 10.1016/j.icrp.2007.10.003. PMID: 18082557.

6. Krajewska G, Krajewski P. Evaluation of internal exposure of nuclear medicine staff working with radioiodine in Poland. // Int J Occup Med Environ Health. – 2023 36(5) – PP. 587-595. doi: 10.13075/ijomeh.1896.02136.

7. ICRP, 2017. Occupational Intakes of Radionuclides: Part 3. ICRP Publication 137. Ann. ICRP 46(3/4). https://www.icrp.org/page.asp?id=5

8. ICRP, 2015. Occupational Intakes of Radionuclides: Part ICRP Publication 130. Ann. ICRP 44(2). https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/ANIB_44_2

9. Radiation Protection and Safety in Medical Uses of Ionizing Radiation, IAEA Safety Standards, safety standards series, ISSN 1020-525X ; no. SSG-46, IAEA, Vienna, 2018 https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/PUB1775_web.pdf

10. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. Sources, effects and risks of ionizing radiation UNSCEAR 2024 Report. // ANNEX A: Second primary cancer after radiotherapy. Volume I https://www.unscear.org/unscear/uploads/documents/unscear-reports/UNSCEAR_2024_Report_Vol.I.pdf

11. Mench A, Winters C, Mittra E, Szidonya L, Hess C, Barbon D, Mallak N. Navigating Radiation Safety After Radiopharmaceutical Therapies: Proposed Workflow and Essential Guidelines for Nonspecialists. // J Nucl Med. – 2025. – 66(7) – P. 990-994. doi: 10.2967/jnumed.124.268522.

12. О радиационной безопасности населения : закон Республики Казахстан от 23 апреля 1998 года № 219-I (с изменениями и дополнениями по состоянию на 2025 г.). – Текст : электронный // Информационно-правовая система нормативных правовых актов РК «Әділет». – URL: adilet.zan.kz_ (дата обращения: 18.12.2025).

13. Об утверждении Санитарных правил «Санитарноэпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности» : приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 15 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-275/2020 (с изменениями и дополнениями по состоянию на 2025 г.). – Текст : электронный // Информационно-правовая система нормативных правовых актов РК «Әділет». – URL: adilet.zan.kz (дата обращения: 18.12.2025).

14. ICRP, 2015. Radiation Dose to Patients from Radiopharmaceuticals: A Compendium of Current Information Related to Frequently Used Substances. ICRP Publication 128. – Ann. ICRP 44(2S).

15. Радиационная защита и безопасность источников излучения: Международные основные нормы безопасности : серия норм МАГАТЭ по безопасности № GSR Part 3. – Вена : МАГАТЭ, 2014. – 519 с.

16. Radiation Protection and Safety in Medical Uses of Ionizing Radiation: Specific Safety Guide No. SSG-46. – Vienna: International Atomic Energy Agency (IAEA), 2019. – P. 318

17. Yoshitomi H, Nishino S, Tanimura Y, Takahashi M. A study of a calibration technique for a newly developed thyroid monitor and its uncertainties due to body size for radioiodine measurements. // Radiat Meas. – 2020 133:106279. doi: 10.1016/j.radmeas.2020.106279.

18. Struelens L, Aalbersberg E, Beels L, Cherbuin N, D’Asseler Y, De Monte F. [et all.] How much do 68Ga-, 177Luand 131I-based radiopharmaceuticals contribute to the global radiation exposure of nuclear medicine staff? // EJNMMI Phys. – 2024 11(1):95. doi: 10.1186/s40658024-00695-3.

19. CAPTUS 4000e Thyroid Uptake System. Operator’s Manual: [Руководство оператора системы захвата щитовидной железы CAPTUS 4000e]. – Ramsey, NJ: Capintec, Inc., 2015. – P. 240

20. Об утверждении Гигиенических нормативов к обеспечению радиационной безопасности : Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 2 августа 2022 года № ҚР ДСМ-71. – Текст : электронный // Информационно-правовая система нормативных правовых актов РК «Әділет». – URL: adilet.zan.kz (дата обращения: 18.12.2025).

21. Об утверждении Санитарных правил «Санитарноэпидемиологические требования к радиационноопасным объектам» : приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 25 августа 2022 года № ҚР ДСМ-90. – Текст : электронный // Информационно-правовая система нормативных правовых актов РК «Әділет». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200029292 (дата обращения: 18.12.2025).