ЫЛҒАЛДЫЛЫҚ ПЕН ҚОРШАҒАН ОРТА ЖАҒДАЙЛАРЫНЫҢ АУАНЫ ФОТОКАТАЛИТИКАЛЫҚ ТАЗАРТУ ТИІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ. ҚЫСҚАША ТАЛДАУ

Бұл зерттеу қоршаған орта параметрлерінің ауаны тазарту үшін фотокаталитикалық процестердің тиімділігіне әсерін талдайды. Қазіргі заманғы фотокаталитикалық ауаны тазарту жүйелері ластаушы заттарды аз уытты өнімдерге дейін тотықтыруға қабілетті реактивті оттегі түрлерін алу үшін жарықпен белсендірілген жартылай өткізгіш материалдарды пайдаланады. Эксперименттік деректер оксидті және гетероқұрылымды материалдарға негізделген фотокатализаторларды әзірлеуде айтарлықтай ілгерілеушілікті көрсетеді. Дегенмен, зертханалық жағдайларда көрсетілген фотокаталитикалық материалдардың жоғары белсенділігі нақты қоршаған орта жағдайларында әрдайым қайталана бермейді. Зерттеу фотокаталитикалық реакциялардың кинетикасына және белсенді беттік учаскелердің қолжетімділігіне салыстырмалы ылғалдылық, күн радиациясының қарқындылығы, қоршаған орта температурасы және масса алмасу жағдайларының әсеріне  бағытталған.  Ылғалдылықтың әсері сызықты емес екені және гидроксил радикалдарының түзілуі мен су молекулалары мен нысаналы ластаушы заттардың бәсекелес адсорбциясы арасындағы тепе-теңдікке байланысты анықталды. Нақты жұмыс жағдайларындағы фотокаталитикалық процестердің тиімділігі тек сыртқы қоршаған орта параметрлерімен ғана емес, сонымен қатар жүйелердің өздерінің құрылымдық дизайнымен де анықталады. Талшықты мембраналар мен композиттік материалдар сияқты интеграцияланған фотокаталитикалық құрылымдар ең перспективті болып табылады. Бұл құрылымдар ластаушы заттардың бір мезгілде сүзілуін, адсорбциялануын және каталитикалық тотығуын, сондай-ақ белсенді орындарға масса тасымалын жақсартуды қамтамасыз етеді. Бұл архитектура әртүрлі қоршаған орта жағдайларында фотокаталитикалық белсенділіктің тұрақтылығы мен қайталануын айтарлықтай жақсартады. Реакция аралық өнімдерінің түзілуін және олардың адам денсаулығына ықтимал әсерін ескере отырып, практикалық тиімділікті одан әрі бағалау жүргізілді. Алдын ала немесе қатарлас сүзілусіз фотокаталитикалық тотығуды қолдану жағымсыз қосалқы өнімдердің түзілуіне әкелуі мүмкін екені, ал аралас жүйелер ауаны толық тазартуды қамтамасыз ететіні және кардиореспираторлық параметрлерге теріс әсерін азайтатыны көрсетілді. Жалпы алғанда, алынған нәтижелер фотокаталитикалық технологиялардың нақты жұмыс жағдайларын ескере отырып, материалға негізделген тәсілден жүйелік жобалауға көшу қажеттілігін көрсетеді.

1. Ochiai T., Nagai T., Hamada K., Tobe T., Aoki D., Sunada K., Ishiguro H. Estimating the Anti-Viral Performance of Photocatalytic Materials: The Correlation between Air Purification Efficiency and Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 Inactivation // Catalysts. ‒ 2024. ‒ T. 14, № 3.

2. Liu B., Zhang J., Li Z., Shu Y., Dai W., Cao J., Zhang B., Zhang T., Yang C., Yang W., Liu G., Lan B., Feng F., Huang H. Efficient Purification of Multiple Pollutants of Tobacco Smoke via Photocatalytic Oxidation Purifier // Environmental Science & Technology. ‒ 2025. ‒ T. 59, № 20. ‒ C. 10108-10119.

3. Zhou M., Ou H., Li S., Qin X., Fang Y., Lee S., Wang X., Ho W. Photocatalytic Air Purification Using Functional Polymeric Carbon Nitrides // Advanced Science. ‒ 2021. ‒ T. 8, № 24.

4. Yu Q., Brouwers H. Indoor air purification using heterogeneous photocatalytic oxidation. Part I: Experimental study

5. Zou X., Yuan C., Dong Y., Ge H., Ke J., Cui Y. Lanthanum orthovanadate/bismuth oxybromide heterojunction for enhanced photocatalytic air purification and mechanism exploration // Chemical Engineering Journal. ‒ 2020. ‒ T. 379. // Applied Catalysis B-Environmental. ‒ 2009. ‒ T. 92, № 3-4. ‒ C. 454-461.

6. Tapia-Brito E., Riffat J., Wang Y., Wang Y., Ghaemmaghami A., Coleman C., Erdinç M., Riffat S. Experimental study of the purification performance of a MopFanbased photocatalytic air cleaning system // Building And Environment. ‒ 2023. ‒ T. 240.

7. Chung M., Choi M., Lee B., He F., Kim J., Weon S. Carbon Cocatalysts Self-Destruction in Photocatalytic Air Purification // Environmental Science & Technology. ‒ 2025. ‒ T. 59, № 24. ‒ C. 12314-12327.

8. Le Pivert M., Kerivel O., Zerelli B., Leprince-Wang Y. ZnO nanostructures based innovative photocatalytic road for air purification // Journal Of Cleaner Production. ‒ 2021. ‒ T. 318.

9. Ding Z., Guo S., Wu X., Fida H. One-step synthesis of spectrum-splitting utilization photocatalytic CdTe doubleskin facade: Concept, design and performance investigation // Building And Environment. ‒ 2021. ‒ T. 195.

10. Estrada-Pomares J., Oliva M., Sánchez L., de Miguel G. Exploring the photocatalytic performance of (CH3NH3)2AgInBr6, a Pb-free perovskite, and the composite with a MgAlTi layered double hydroxide for air purification purposes // Journal Of Environmental Chemical Engineering. ‒ 2025. ‒ T. 13, № 1.

11. Ai Z., Lee S., Huang Y., Ho W., Zhang L. Photocatalytic removal of NO and HCHO over nanocrystalline Zn2SnO4 microcubes for indoor air purification // Journal Of Hazard-ous Materials. ‒ 2010. ‒ T. 179, № 1-3. ‒ C. 141-150.

12. Ghamarpoor R., Jamshidi M., Fallah A., Eftekharipour F. Preparation of dual-use GPTES@ZnO photocatalyst from waste warm filter cake and evaluation of its synergic photocatalytic degradation for air-water purification // Journal Of Environmental Management. ‒ 2023. ‒ T. 342.

13. Zou X., Yuan C., Dong Y., Ge H., Ke J., Cui Y. Lanthanum orthovanadate/bismuth oxybromide heterojunction for enhanced photocatalytic air purification and mechanism exploration // Chemical Engineering Journal. ‒ 2020. ‒ T. 379

14. Seiss V., Thiel S., Eichelbaum M. Preparation and Real World Applications of Titania Composite Materials for Photocatalytic Surface, Air, and Water Purification: State of the Art // Inorganics. ‒ 2022. ‒ T. 10, № 9.

15. Sharma S., Kumar R., Raizada P., Ahamad T., Alshehri S., Nguyen V., Thakur S., Nguyen C., Kim S., Van Le Q., Singh P. An overview on recent progress in photocatalytic air purification: Metal-based and metal-free photocatalysis // Environmental Research. ‒ 2022. ‒ T. 214.

16. Lu Y., Ma C., Xia G., Wei W., Chang M., ISHVAC. The effect of humidity on the photocatalytic degradation of air contaminants using TIO film // Proceedings Of The 4th International Symposium On Heating, Ventilating And Air Conditioning, Vols 1 And 2 ‒, 2003. ‒ C. 427-432.

17. Lu Y., Ma C., Xia G., Yin X., Jiang S. Photocatalytic degradation of air contaminants using TiO film in a reticulated photocatalytic reactor // Energy And Environment, Vols 1 And 2 ‒, 2003. ‒ C. 1531-1536.

18. Kwon Y., Jung K., Zhao S., Ji Y., Saqlain S., Kim Y. TiO2 for efficient photocatalytic decomposition of acetaldehyde: An investigation of the effects of annealing temperature, humidity, and binder // Bulletin Of The Korean Chemical Society. ‒ 2024. ‒ T. 45, № 8. ‒ C. 706-719.

19. Lee J., Park G., Kim G., Yun J., Lee D., Roh S., Kim J. Self-Sacrificial Growth of Heterojunction Photocatalytic Fibers as a Humidity-Adaptive Platform for Sustainable VOC Purification // Advanced Fiber Materials. ‒ 2026.

20. Eliyas A., Petrova P., López-Tenllado F., Tomova D., Marinas A. Experimental arrangements for determining the photocatalytic activity of Au/TiO in air and wastewater purification // Bulgarian Chemical Communications. ‒ 2015. ‒ T. 47, № 4. ‒ C. 978-984.

21. Pichat P. Some views about indoor air photocatalytic treatment using TiO2 : Conceptualization of humidity effects, active oxygen species, problem of C1-C3 carbonyl pollutants // Applied Catalysis B-Environmental. ‒ 2010. ‒ T. 99, № 3-4. ‒ C. 428-434.

22. Schnabel T., Dutschke M., Schuetz F., Hauser F., Springer C. Photocatalytic air purification of polycyclic aromatic hydrocarbons: Application of a flow-through reactor, kinetic studies and degradation pathways // Journal Of Photochemistry And Photobiology A-Chemistry. ‒ 2022. ‒ T. 430.

23. Zhang W., Niu Y., Xia H., Wu Z., Song L., Li X., Cui L. Preparation and performance of fluorescent-assisted photocatalytic self-cleaning coatings for enhanced NO degradation // Separation And Purification Technology. ‒ 2025. ‒ T. 359.

24. Kong J., Chen H., Li Z., Tang M., Wang Y., Guo Y., Zhang W., An T. Synergistic defect engineering in β-MnO nanorods for energy-efficient photocatalytic air purification // Chemical Engineering Journal. ‒ 2025. ‒ T. 522.

25. Mikyskova E., Martiniakova I., Zouzelka R., Rathousky J. Photocatalytic NOx abatement: The effect of high air flow velocity // Environmental Technology & Innovation. ‒ 2022. ‒ T. 28.

26. Yoo S., Lee J., Park B., Choi Y. Photocatalytic NOx degradation performance of TiO -nanofiber-spray-coated foam composite according to saturated conditions // Construction And Building Materials. ‒ 2022. ‒ T. 358.

27. Mamaghani A., Haghighat F., Lee C. Role of titanium dioxide (TiO ) structural design/morphology in photocatalytic air purification // Applied Catalysis B-Environment And Energy. ‒ 2020. ‒ T. 269.

28. Cao J., Huang Y., Zhang Q. Ambient Air Purification by Nanotechnologies: From Theory to Application // Catalysts. ‒ 2021. ‒ T. 11, № 11.

29. Wang S., Zhang X., Su D., Wang Y., Qian C., Zhou X., Li Y., Zhang T. Electrospinning Ag-TiO Nanorod-Loaded Air Treatment Filters and Their Applications in Air Purification // Molecules. ‒ 2020. ‒ T. 25, № 15.

30. Yang M., Guo M., Lou Y., Zhang Y., Li D., Liu S., Ma J., Zhang H., Li C., Li X., Wang B. A versatile electrospinning polyacrylonitrile nanofiber membrane integrated with Sscheme heterojunction for indoor air filtration, disinfection, and photocatalytic degradation of pollutants // Separation And Purification Technology. ‒ 2025. ‒ T. 377.

31. Liu D., Zepper J., Hon K., Chen Y., Yu Q. Photocatalytic cementitious composites: enhanced air purification performance by BOF slag addition // Cement & Concrete Composites. ‒ 2025. ‒ T. 164.

32. Kalinowski M., Chilmon K., Jackiewicz-Rek W., Rakowski B. The Influence of Selected Material Variables of Photocatalytic Cementitious Composites on the Self-Cleaning Properties and Air Purification Efficiency from NOx Pollutants // Sustainability. ‒ 2023. ‒ T. 15, № 1.

33. Chilmon K., Kalinowski M., Jackiewicz-Rek W. Effect of Cement Substitution with Mineral Fillers on NOx Air-Purification Efficiency and Photocatalytic Reaction Selectivity of Nano-TiO -Modified Cementitious Composites // Materials. ‒ 2024. ‒ T. 17, № 23.

34. Kovalevskiy N., Lyulyukin M., Selishchev D., Kozlov D. Analysis of air photocatalytic purification using a total hazard index: Effect of the composite TiO /zeolite photocatalyst // Journal Of Hazardous Materials. ‒ 2018. ‒ T. 358. ‒ C. 302-309.

35. Lee J., Jang J., Kim J., Lim S. A recyclable indoor air filter system based on a photocatalytic metal-organic framework for the removal of harmful volatile organic compounds // Chemical Engineering Journal. ‒ 2022. ‒ T. 430.

36. Luo Y., Qiao L., Wang H., Lan S., Shen Y., Lin Y., Nan C. Bismuth Oxysulfide and Its Polymer Nanocomposites for Efficient Purification // Materials. ‒ 2018. ‒ T. 11, № 3.

37. Zhang J., Liao G., Lin H., Xie J., Li W., Chen H., Wu D., Juan H., Kuo J., Chen P. Enhancing indoor air quality and cardiopulmonary health in patients with asthma by photocatalytic oxidation and filters air cleaner // Journal Of Hazardous Materials. ‒ 2025. ‒ T. 482.

38. Link M., Robertson R., Claflin M., Poppendieck D. Quantification of Byproduct Formation from Portable Air Cleaners Using a Proposed Standard Test Method // Environmental Science & Technology. ‒ 2024. ‒ T. 58, № 18. ‒ C. 7916-7923.

39. Collins D., Farmer D. Unintended Consequences of Air Cleaning Chemistry // Environmental Science & Technology. ‒ 2021. ‒ T. 55, № 18. ‒ C. 12172-12179.

40. Martínez-Montelongo J., Medina-Ramírez I., Romo-Lozano Y., Zapien J. Development of a sustainable photocatalytic process for air purification. // Chemosphere. ‒ 2020. ‒ T. 257.

41. Zhang Y., Lu P., Feng C., Zheng X., Hu P. Mechanism study on photocatalytic purification of low-concentration gaseous benzene over germanium & graphene quantum dot-doped titanium dioxide: An experimental and theoretical study // Chemical Engineering Journal. ‒ 2025. ‒ T.525.