МэВ ЭНЕРГИЯСЫНДАҒЫ ПРОТОНДАРДЫҢ ²⁴⁰Pu(p,f) РЕАКЦИЯСЫНДА АЛЫНҒАН ²⁴¹Am ҚҰРАМА ЯДРОСЫНЫҢ БӨЛІНУ ФРАГМЕНТТЕРІНІҢ МАССАЛЫҚ-ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ТАРАЛУЫН ТАЛДАУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІН САЛЫСТЫРУ

Бөліну фрагменттерінің масса-энергетикалық таралулары макрожәне микроскопиялық кванттық эффектілердің үлкен жиынтығының әсерінен қалыптасады. Бұл эффектілер зарядталған сұйық тамшы эффектілерімен қатар, жаңадан түзілетін бөліну фрагменттерінде әртүрлі ядролық қабықшалардың қалыптасуымен де байланысты. Сонымен қатар, соңғы таралуға құрама ядроның қозу энергиясы мен оған енгізілетін бұрыштық момент те әсер етеді. Мұның барлығы алынған деректерді әртүрлі қабықшалық эффектілердің бар-жоғын анықтау тұрғысынан талдауды күрделі міндетке айналдырады. Бұл мәселе әсіресе деформацияланған ядролық қабықшаларға қатысты маңызды. Олар сфералық қабықшалармен салыстырғанда түзілу кезінде айтарлықтай төмен энергетикалық тиімділікке ие және соның нәтижесінде массаға қосатын үлесі де аз болады. Сондықтан талдау әдістемесін таңдау алынатын нәтижеге айтарлықтай әсер етеді. Осыны көрсету мақсатында біз 10 МэВ энергиядағы ұшып келетін протондардың ²⁴⁰Pu(p,f) реакциясы нәтижесінде түзілген ²⁴¹Am құрама ядросының бөліну фрагменттерінің массаэнергетикалық таралуларын екі әдіспен талдаймыз. Бірінші әдіс – Брозаның моделіне негізделген және бөлінудің SL, S1, S2, S3 модаларын ескеретін, сондай-ақ көптеген параметрлерді іріктеуді қажет ететін бұрын әзірленген әдіс. Екінші әдіс – бірінші әдістің модификациясы болып табылады және аз үлесі бар деформацияланған ядролық қабықшалардың әсерін анықтау үшін арнайы әзірленген. Оның негізгі артықшылықтарының бірі – іріктелетін параметрлер санының айтарлықтай қысқартылуы, бұл әдістің сезімталдығын арттыруға мүмкіндік береді. Екінші әдісті қолдану жеке қабықшалардың Z=50, N=82 шығымдарын анықтауға және олардан шығымдары бойынша бір-біріне жақын орналасқан деформацияланған ядролық қабықшаларды Z=52, N=84 ажыратуға мүмкіндік береді.

1. A. Turkevich and J.B. Niday, Radiochemical Studies on the Fission of Th232 with Pile Neutrons, Phys. Rev. volume 84, num. 1, 1951. https://doi.org/10.1103/PhysRev.84.52

2. U. Brosa, S. Grossmann and A. Muller, Nuclear Scission, Physics Reports 197, No. 4, 1990, p. 167-262. https://doi.org/10.1016/0370-1573(90)90114-H

3. S.I. Mulgin, V.N. Okolovich, S.V. Zhdanova, Observation of new channel in the proton-induced low-energy fission of nuclei from 233Pa to 245Bk, Phys. Lett. B 462, 1999, p. 29-33. https://doi.org/10.1016/S0370-2693(99)00859-X

4. S.I. Mulgin, S.V. Zhdanov, N.A. Kondratiev, K.V. Kovalchuk, A. Ya. Rusanov, The modal structure of fragment mass and energy yields from the 10.3-30.0 MeV proton induced fission of 232Th and 235U, Nucl. Phys. A 824, 2009, p.1-23. https://doi.org/10.1016/j.nuclphysa.2009.03.013

5. B.D. Wilkins, E.P. Steinberg and R.R. Chasman, Scissionpoint model of nuclear fission based on deformed-shell effects, Phys. Rev. C, vol. 14, No. 1, 1976. https://doi.org/10.1103/PhysRevC.14.1832

6. S. Cwiok and W. Nazarewicz, Ground-state shapes and spectroscopic properties of Z~58, N~88 nuclei, Nucl. Phys. A 469, 1989, p. 367-384 https://doi.org/10.1016/0375-9474(89)90180-2

7. G. Scamps and C. Simenel, Impact of pear-shaped fission fragments on mass-asymmetric fission in actinides, Nature, vol. 564, 2018, p. 382-385 https://doi.org/10.1038/s41586-025-08882-7

8. A.N. Pan, N. Burtebayev, K.V. Kovalchuk, T.N. Kvochkina, Shell effects in the reaction 232Th(α,f) at incident alpha particles energy of 29 MeV, Вестник НЯЦ РК, 2023, выпуск 2 https://doi.org/10.52676/1729-7885-2023-2-4-8