СҰЙЫҚ РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАР, ҚАСИЕТТЕРІ, ҚАЙТА ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІ. ПРОБЛЕМАЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ

Мақалада сұйық радиоактивті қалдықтармен (СРҚ) жұмыс істеудің қазіргі заманғы тәсілдеріне шолу беріліп, олардың негізгі қасиеттері, жіктелуі, химиялық және радионуклидтік құрамы қаралды. СРҚ-ны қайта өңдеудiң олардың құрамының әртүрлiлiгiне, тұздың жоғары болуына, органикалық қоспалардың болуына және радионуклидтердi селективтi алу қажеттiлiгiне байланысты негiзгi проблемалар талданды. СРҚ тазарту және баптаудың қолданыстағы технологияларын талдау орындалды, сұйық радиоактивтi қалдықтарды өңдеудiң халықаралық тәжiрибесi қаралды, сондай-ақ Қазақстан Республикасында СРҚ-мен жұмыс iстеудiң қазiргi жайкүйiн бағалау келтiрiлдi. Пайда болатын қалдықтардың көлемін азайту, радионуклидтерді терең тазарту және иммобилизациялау технологияларын енгізу мәселелеріне ерекше назар аударылды, сондай-ақ радиоактивті қалдықтарды баптау үшін пайдаланылатын матрицалардың құрамына, құрылымына және физикалықмеханикалық қасиеттеріне қойылатын негізгі талаптарға талдау жүргізілді.

СРҚ қайта өңдеу жөніндегі мамандандырылған өңірлік кешендерді құрудың және осы салада мемлекеттік басқарудың бірыңғай жүйесін енгізудің орындылығы негізделген. Экологиялық тәуекелдерді төмендетуді, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу қауіпсіздігін арттыруды және халықаралық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз ететін заманауи қайта өңдеу технологияларын кешенді қолдану қажеттілігі туралы қорытынды жасалды.

1. Об использовании атомной энергии: Закон Республики Казахстан от 12 января 2016 года № 442-V ЗРК.

2. Экологический кодекс Республики Казахстан: Кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI ЗРК.

3. Правила организации сбора, хранения и захоронения радиоактивных отходов и отработавшего ядерного топлива: утв. приказом Министра энергетики Республики Казахстан от 8 февраля 2016 года № 39.

4. Правила транспортировки ядерных материалов, радиоактивных веществ и радиоактивных отходов: утв. приказом Министра энергетики Республики Казахстан от 28 мая 2021 года № 183.

5. Санитарно-эпидемиологические требования к радиационно-опасным объектам: Санитарные правила: утв. приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 25 августа 2022 года № ҚР ДСМ-90.

6. Технологические и организационные аспекты обращения с радиоактивными отходами. – Вена: МАГАТЭ, 2005. – (IAEA-TCS-27).

7. Обращение с радиоактивными отходами низкого и среднего уровня активности перед их захоронением. – Вена: МАГАТЭ, 2005. – STI/PUB/1150. – ISBN 92-0410705-7. – ISSN 1020-5845.

8. Обращение с радиоактивными отходами атомных электростанций и исследовательских реакторов перед захоронением: специальное руководство по безопасности № SSG-40. – Vienna: International Atomic Energy Agency, 2016.

9. Национальный доклад Республики Казахстан по Объединенной конвенции о безопасности обращения с отработавшим топливом и о безопасности обращения с радиоактивными отходами. – Астана, 2014. – 123 с.

10. Правила обеспечения промышленной безопасности при обращении с источниками ионизирующего излучения: утв. приказом исполняющего обязанности Министра по инвестициям и развитию Республики Казахстан от 26 декабря 2014 года № 301.

11. Нормативы на радиоактивные отходы: утв. приказом Министра энергетики РК от 16 июня 2021 года № 200.

12. Гигиенические нормативы к обеспечению радиационной безопасности: утв. приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 2 августа 2022 года № ҚР ДСМ-71.

13. Disposal of Radioactive Waste. – Vienna: International Atomic Energy Agency, 2011. – (IAEA Safety Standards Series No. SSR-5).

14. Классификация радиоактивных отходов: руководство по безопасности № GSG-1: Нормы безопасности МАГАТЭ для защиты людей и окружающей среды. – Вена: МАГАТЭ, 2014.

15. Predisposal Management of Radioactive Waste. – Vienna: International Atomic Energy Agency, 2009. – (IAEA Safety Standards Series No. WS-R-2).

16. СТ РК 3723–2021. Отходы радиоактивные цементированные. Общие технические требования. – Введ. 2021-11-04. – Нур-Султан: Госстандарт Республики Казахстан, 2021.

17. СТ РК 3722–2021. Отходы радиоактивные битумированные. Общие технические требования. – Введ. 2021-11-04. – Нур-Султан: Госстандарт Республики Казахстан, 2021.

18. СТ РК 3741–2021. Отходы высокоактивные отвержденные. Общие технические требования. – Введ. 2021-11-02. – Нур-Султан: Госстандарт Республики Казахстан, 2021.

19. Испытания мембранно-сорбционной очистки воды конечного водоема Теченского каскада / А. В. Савкин, С. А. Токарев, Ю. В. Глаголенко [и др.] // Атомная энергия. — 2008. — Т. 104, вып. 3. — С. 165–171. — URL: springer.com.