⁹Ве ЯДРОЛАРЫНДА α–БӨЛШЕКТЕР ЖӘНЕ ³Не ШАШЫРАУЫН ОПТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬ ЖӘНЕ БАЙЛАНЫСҚАН АРНАЛАР ӘДІСІ ШЕҢБЕРІНДЕ ЭНЕРГИЯНЫҢ КЕҢ АЙМАҒЫНДА ТАЛДАУ

⁹Ве ядроларында α–бөлшектер мен ³Не серпімді шашырауы бойынша эксперименттік деректерді оптикалық модель бойынша энергияның кең аймағында (18–100 МэВ) талдау жүргізілді. Оптикалық потенциалдардың оңтайлы параметрлері табылды. Осы потенциалдарды қолданып, байланысқан арналар әдісімен   ядросының 2,429 МэВ (5/2⁻) және 6,38 МэВ (7/2⁻)қозған ұжымдық күйлерін α- бөлшектердің 45 және 50 МэВ және ³Не 50 және 60 МэВ энергияларындағы серпімді және серпімсіз шашыраудың бұрыштық үлестірімдері талданды. Квадрупольді деформация параметрлерінің мәндері алынды. ⁵Не және ⁶Не кластерлерімен алмасу механизмі және кластерлік құрылымның ядроның қозуына қосқан үлесі бағаланды.

1. Von Oertzen W., Freer M., Kanada-En’yo Y. Nuclear clusters and nuclear molecules // Physics Reports – 2006. – Vol. 43. –P 432.

2. Brown T.A.D., Papka P., Fulton B.R., Watson D.L., Fox S.P., Groombridge D., Freer M., Clarke N.M., Ashwood N.I., Curtis N., Ziman V., McEwan P., Ahmed S., Catford W.N., Mahboub D., Timis C.N.. Baldwin T.D., Weisser D.C. Decay studies for states in 9Be up to 11 MeV: Insights into the n+8Be and α+5He cluster // Phys. Rev. – 2007. – Vol.76. – P.054605.

3. Papka P., Brown T.A.D., Fulton B.R., Watson D.L., Fox S.P., Groombridge D., Freer M., Clarke N.M., Ashwood N.I., Curtis N., Ziman V., McEwan P., Ahmed S., Catford W.N., Mahboub D., Timis C.N., Baldwin T.D., Weisser D.C. Decay path measurements for the 2.429 MeV state in 9Be: Implications for the astrophysical α + α + n reaction // Phys. Rev. – 2007. – Vol.75. – P. 045803.

4. Burda O., Neumann-Cosell P., Richter A., Forsen C., Brown B. A. Resonance parameters of the first 1/2+ state in 9Be and astrophysical implications // Phys. Rev. – 2010. – Vol.82. – P. 015808.

5. Konobeevski E.S., Afonin A.A., Zuyev S.V., Kasparov A.A., Mitcuk V.V., Mordovskoy M.V., Lebedev V.M. and Spassky A.V. Probing the cluster structure of a light nucleuswith d 9Be scattering // Bulletin of the Russian Academy of Sciences Physics. – 2019. – Vol.83. – P. 433.

6. Freer M., Horiuchi H., Kanada-En’yo Y., Lee D., Meibner Ulf-G. Microscopic clustering in light nuclei // Reviews of Modern Physics. – 2018. – Vol.90. – P.035004. DOI: https://doi.org/10.1103/RevModPhys.90.035004

7. Huang B.S., Ma Y.G. Dipole excitation of 6Li and 9Be studied with an extended quantum molecular dynamics model // Phys.Rev. – 2021. – Vol.103. – P.054318. DOI: https://doi.org/10.1103/PhysRevC.103.054318

8. Starastsin V., Demyanova A.S., Danilov A.N. Determination of the radii of states in the 11–14 MeV excitation region in the 9Be nucleus // Physics of Atomic Nuclei. – 2023. – Vol. 86(4). – P.445–449. DOI: 10.1134/S10637788230403369

9. Voronchev V.T., Kukulin V.I., Pomerantsev V.N., Razikov Kh.D., Ryzhikh G.G. Analysis of the structure and properties of nuclei with A = 9 (9Be-9B) in the dynamic multicluster 2α + N model // Yad.Fiz. – 1994. – Vol57. / Phys.Atomic Nuclei – 1994. –Vol57. – P.1890.

10. Voronchev V.T., Kukulin V.I., Pomerantsev V.N. et al. Three-body calculations оf A=9 nuclei with supersymmetric α-α potentials. // Few-Body Systems – 1995. – Vol.18. – P.191.

11. Ибраева Е.Т., Жусупов М.А., Зайкин А.Ю., Сагиндыков Ш.Ш. Трех-частичная структура изобар с А = 9: Be, Li, C, и упругое рассеяние протонов // Ядерная физика, – 2009. – T.72. – C.1777.

12. Bohr A., Mottelson B.R. Nuclear Structure / New York– 1974. – Vol.II.

13. Tilley D.R., Kelley J.H., Godwin J.L., Millener D.J., Purcell J., Sheu C.G. and Weller H.R. Energy Levels of Light Nuclei A = 9 // Nucl. Phys. A. – 2004. – Vol.745. – P.155.

14. Taylor R.B., Fletcher N.R., Davis R.H. Elastic scattering of 4-20 MeV alpha Particles by 9Be // Nucl.Phys. – 1965. – Vol.65. – P.318.

15. Буртебаев Н. Исследование механизма упруго рассеяния α-частиц на ядре 9Be // ВАНТ, Физика ядерных реакторов. – 2002. – №1. – C.137-142.

16. Дуйсебаев А. и др. Аномальное рассеяние 50 МэВ α-частиц на ядрах 9Ве, 12С, 13С // Изв. АН Каз. ССР. Сер. физ.-мат . – 1978. – №4. – C.13.

17. Hauser G., Lohken R., Rebel H. et.al. Elastic scattering of 104 MeV alpha particles // Nucl.Phys. A. – 1968. – Vol.128. – P.81.

18. Janseitov D.M., Lukyanov S.M., Mendibayev K. et al. Investigation of the elastic and inelastic scattering of 3He from 9Be in the energy range 30-60 MeV // International Journal of Modern Physics E. – 2018. – Vol. 10 – P.1850089. DOI: 10.1142/S0218301318500891

19. Адодин В.В., Дуйсебаев А.Д., Буртебаев Н. Радужные эффекты в процессах рассеяния и реакции (3Не,α) на ядрах 9Ве, 12,13С, 14N, 16О при энергиях ионов 3Не 50 и 60 МэВ // Ядерная физика. – 1992. – №.3. C.577.

20. Thompson I.J / FRESCO, Department of Physics, University of Surrey, July 2006, GuildfordGU27XH, England. version FRESCO 2.0, http://www.fresco.org.uk/

21. Nolte M., Machner H., Bojowald J. Global optical potential for α-particles with energies above 80 MeV // Phys.Rev.C – 1987. – Vol.36. – P.1312.

22. Буртебаев Н., Бактыбаев М.К., Дуйсебаев Б.А., Сахиев С.К., Керимкулов Ж К., Мукашев К.М., Исабекова Г.С. Анализ рассеяния ионов 3He и α-частиц на ядрах 7Li, 9Be и 11B при энергиях 10-20 МэВ/нуклон // Вестник КазНПУ им. Абая. – 2007. – №1. – C.49-56.

23. Roy S., Chatterjee J. M. and Majumdar H. Coupled channel folding model description of a scattering from Be // Phys. Rev. C. – 1995. – Vol.52. – P.1524.

24. Lukyanov S.M., Denikin A.S., Voskoboynik E.I. Study of internal structures of 9,10Be and 10B in scattering of 4He from 9Be // J.Phys. G. Nucl.Part. Phys. – 2014. – Vol.41. – P.035102. doi:10.1088/0954-3899/41/3/035102

25. Harakeh M.N., van Popta J., Saha A. and Siemssen R.H. Strong coupled-channels effects in the 9Be(α, t)10B reaction // Nucl. Phys. A. – 1980. – Vol.15. – P.344.

26. Urazbekov B.A., Issayev T., Lukyanov S.M., Azhibekov A., Denikin A.S., Mendibayev K., Janseitov D.M.,. Penionzhkevich Yu.E,. Kuterbekov K.A, Zholdybayev T.K. Reaction induced by 30 MeV beam on 9Be: cluster transfer reactions // Chinese Physics – 2024. – Vol.48. – P.014001.

27. Теплов И.Б., Зеленская Н.С., Лебедев В.М., Спасский А.В. Обратные максимумы сечений в ядерных реакциях и обменные процессы // ЭЧАЯ. – 1977. – T.8. – C.769.

28. Гриднев К.А., Оглоблин А.А. Аномальное рассеяние назад и квази-молекулярная структура ядер // ЭЧАЯ, – 1975. – Т.6, – С.393.

29. Madansky L., Oven G.E. Heavy particle stripping // Phys.Rev – 1955. – Vol.91. – P.99. DOI: https://doi.org/10.1103/PhysRev.99.1608

30. Балашов В.В., Неудачин В.Г., Смирнов Ю.Ф., Юдин Н.П. Приведенные ширины для нуклонных ассоциаций в модели оболочек // ЖЭТФ – 1959. – T.37. – C.1385.

31. Немец О.Ф., Неудачин В.Г., Рудчик А.Т., Смирнов Ю.Ф., Чувильский Ю.М. Нуклонные ассоциаций в атомных ядрах и ядерные реакций многонуклонных передач / Киев. «Наукова Думка». – 1988.